กัณหชาดก

กัณหชาดก

ในสมัยพุทธกาล ณ เมืองสาวัตถี มีพราหมณ์ผู้หนึ่งชื่อ “กัณหะ” (แปลว่า ดำ) แม้ชื่อของเขาจะบ่งบอกถึงความมืดมน แต่กัณหะเป็นพราหมณ์ที่ร่ำรวย มีทรัพย์สินเงินทองมากมาย และเป็นที่นับถือของคนทั่วไป เพราะเขาเป็นผู้รู้ในพิธีกรรมและคาถาอาคมต่างๆ แต่ทว่า กัณหะเป็นคนตระหนี่ถี่เหนียวอย่างยิ่ง เขาหวงแหนทรัพย์สมบัติของตนเองเป็นที่สุด และไม่เคยคิดจะแบ่งปันให้กับผู้ใดเลย

วันหนึ่ง พระพุทธองค์ทรงทราบถึงความตระหนี่ของกัณหะ จึงเสด็จไปยังบ้านของกัณหะพร้อมด้วยภิกษุสงฆ์ เมื่อไปถึง ทรงประทับนั่งบนอาสนะที่กัณหะจัดเตรียมไว้ให้

กัณหะเมื่อเห็นพระพุทธองค์ ก็มีความปลาบปลื้มใจที่พระองค์เสด็จมาถึงบ้านของตน แต่ด้วยความตระหนี่ที่มีอยู่เต็มเปี่ยม เขาจึงไม่ได้เตรียมอาหารอันประณีตมาถวายพระพุทธองค์และภิกษุสงฆ์

พระพุทธองค์ทรงมีพุทธประสงค์จะสอนให้กัณหะละทิ้งความตระหนี่ จึงตรัสถามกัณหะว่า “ดูก่อนกัณหะ เหตุใดเจ้าจึงไม่เตรียมอาหารอันประณีตมาถวายเรา และเหล่าภิกษุ”

กัณหะกราบทูลด้วยน้ำเสียงที่สั่นเครือ “ข้าแต่พระองค์ ข้าพระองค์ได้เตรียมอาหารมาถวายแล้ว แต่เนื่องจากข้าพระองค์เป็นผู้มีทรัพย์น้อย จึงไม่สามารถจัดหาอาหารที่ดีที่สุดได้”

พระพุทธองค์ทรงทราบว่ากัณหะโกหก จึงทรงแสดงอิทธิฤทธิ์ เนรมิตให้กัณหะเห็นภาพในอดีตชาติของตนเอง

ในชาติอดีต กัณหะได้เกิดเป็นพราหมณ์เช่นกัน เขาเป็นผู้ที่ร่ำรวยมหาศาล แต่ก็ตระหนี่อย่างยิ่งเช่นกัน วันหนึ่ง มีพระปัจเจกพุทธเจ้าองค์หนึ่ง ได้มาบิณฑบาตที่บ้านของเขา แต่ด้วยความตระหนี่ กัณหะจึงไม่ได้ถวายอาหารแก่พระปัจเจกพุทธเจ้าแม้แต่น้อย

เมื่อพระปัจเจกพุทธเจ้าเสด็จไปแล้ว กัณหะก็เกิดความเสียดายทรัพย์ที่ตนเองจะเสียไป หากได้ถวายอาหารแก่ท่าน ความเสียดายนั้นได้ติดตามเขาไปทุกภพทุกชาติ ทำให้เขาต้องเวียนว่ายตายเกิดอยู่แต่ในภพภูมิที่ยากจนข้นแค้น

จากนั้น พระพุทธองค์ก็ทรงแสดงภาพของตนเองในชาติอดีตชาติหนึ่ง ซึ่งเป็นชาติที่พระองค์ได้บำเพ็ญทานอย่างยิ่งใหญ่ ได้ถวายอาหารอันประณีตแก่พระปัจเจกพุทธเจ้า ทำให้พระองค์ได้พบกับความสุขความเจริญ และได้เกิดในภพภูมิที่ดีมาโดยตลอด

เมื่อกัณหะได้เห็นภาพในอดีตชาติของตนเองและพระพุทธองค์ เขาก็เกิดความสลดใจเป็นอย่างยิ่ง เขาตระหนักถึงผลร้ายของความตระหนี่ และเห็นถึงอานิสงส์ของการให้ทาน

พระพุทธองค์ทรงตรัสสอนกัณหะว่า “ดูก่อนกัณหะ ทรัพย์สมบัติที่เจ้าหวงแหนนั้น หากเจ้าไม่รู้จักแบ่งปันให้แก่ผู้ที่ควรให้ ย่อมเป็นเหมือนทรัพย์สมบัติที่กองไว้ให้เน่าเปื่อยไปวันๆ ความตระหนี่เป็นเหมือนไฟที่เผาผลาญจิตใจ ทำให้เจ้าไม่พบกับความสุขที่แท้จริง การให้ทานต่างหาก คือการนำพาไปสู่ความเจริญรุ่งเรือง และความสุขที่ยั่งยืน”

กัณหะเมื่อได้ฟังธรรมะและได้เห็นอดีตของตนเอง ก็เกิดความสำนึกผิด เขาจึงได้นำอาหารอันประณีตที่เตรียมไว้ มาถวายแก่พระพุทธองค์และภิกษุสงฆ์ด้วยความเต็มใจ

นับแต่นั้นมา กัณหะก็ละทิ้งความตระหนี่ หันมาบำเพ็ญทานอย่างสม่ำเสมอ เขาได้แบ่งปันทรัพย์สินให้แก่ผู้ยากไร้ และได้ช่วยเหลือผู้ที่เดือดร้อน เขาพบว่าการให้ทานนั้น ทำให้จิตใจของเขามีความสุขสงบอย่างที่ไม่เคยเป็นมาก่อน และชีวิตของเขาก็เจริญรุ่งเรืองขึ้นเรื่อยๆ